Armonize Sistemi anlatmaya başlamadan önce, eşyaya ilişkin modern dönemin dinamiklerinden söz etmek gerekir. Geçmişten bugüne ticarete konu eşya çeşitliliği artış göstermiştir. Ancak sanayi devrimine kadar bu çeşitlilik, asırlar boyunca sınırlı sayıda kalmıştır.
Sanayi devrimi sonrasında, özellikle malzeme bilimindeki gelişmeler, uluslararası ticaretin kapsamını genişletmiş ve eşya çeşitliliği yükselen bir ivme ile artmıştır.
İvmelenen Getiriler Yasası Nedir?
Peki eşya çeşitliliği neden yükselen bir ivme ile artar? Yazar ve bilim insanı Ray Kurzweil “İvmelenen Getiriler Yasası” adını verdiği teorisi; teknolojik ilerlemenin doğasını anlamak için güçlü bir çerçeve sunar. Ona göre teknolojik ilerleme doğrusal değil, üstel bir biçimde gerçekleşir. Çünkü her yeni buluş, bir öncekine dayanır ve bir sonrakini teşvik eder. Bu da gelişimin zaman içinde hız kazanmasına neden olur.
İnsanlık tarihinin erken dönemleri ile günümüzü kıyasladığımızda bu durumu çok net görürüz. Erken dönemlerde yeniliklerin birbirini takip etmesi binlerce yıl almıştır. Örneğin, taş aletlerin geliştirilmesi ve tarımın başlaması arasında büyük bir zaman boşluğu varken, son yüzyıllarda bu süreç oldukça kısalmıştır.
Ayrıca Kurzweil’e göre teknolojiler geliştikçe maliyetler ve dolayısıyla fiyatlar da düşmektedir. Böylece daha fazla kişi bu teknolojilere erişebilir hale gelir ve bu da inovasyonu artırır.
Örneğin, geçmişte yapay zeka çalışmaları için yüksek donanım maliyetleri gerekiyordu. Ancak bugün bulut bilişim çözümleri sayesinde çok daha geniş bir kitle bu alanda çalışabiliyor. Bu da yapay zekanın daha hızlı gelişmesini sağlıyor.
Moore Yasası ve Transistör Devrimi
Kurzweil’e göre; her yeni teknolojik yenilik, bir öncekine dayanır ve bir sonrakini geliştirir demiştik.
Kurzweil’in bu görüşünü destekleyen bir diğer teori de Intel şirketinin kurucularından olan Gordon Moore tarafından ortaya atılmıştır. 1965 yılında yayınlanan makalesinde Moore, entegre devrelerdeki transistör sayısının iki yılda bir iki katına çıkacağını öngörmüştür. Bu öngörü, günümüzde “Moore Yasası” olarak bilinir.
Transistörleri 8541 Tarife Pozisyonunu anlatırken detaylıca anlatacağım ama kısaca özetlemem gerekirse; transistörler, vakum tüplerinin yerini alarak modern elektronik aletlerin temel bileşeni konumuna gelmiştir ve insanlık tarihinin en önemli icatlarındandır. Elektronik bir devreye bağlanarak elektrik sinyallerini yükseltmek veya değiştirmek için kullanılan yarı iletken bir cihazdır.
Bir mikroişlemcinin performans ve enerji verimliliği, üzerindeki transistör miktarı ile doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle teknolojik ilerlemeyi, transistör sayısı üzerinden okumak yanlış bir değerlendirme olmayacaktır.
1971 yılında üretime başlanan ilk ticari mikroişlemci intel 4004’te, 2250 transistör bulunuyordu. Bu teknolojinin gelişim seviyesi için çarpıcı bir örnektir çünkü Apple’ın 2022 yılında tanıttığı M1 ultra mikroişlemcisinde 114 milyar transistöre sahiptir. Bu ilerleme, yalnızca 50 yılda gerçekleşmiştir.
Ortak Tarife Cetveli Neden Gerekliydi?
Teknolojik ilerleme, eşya çeşitliliğini artırarak uluslararası ticareti daha karmaşık hale getirdi. Bu karmaşıklığı yönetmek ve ülkelerin ortak ticaret politikalarını eşgüdüm içinde sürdürebilmesini sağlamak için standartlara ihtiyaç duyuldu.
Bu nedenle her ülkenin ortak bir tarife cetveli kullanması ve her eşyanın tüm ülkelerde aynı şekilde tanımlanması gerekti. Aynı zamanda bu sistem, resmi istatistiklerin karşılaştırılmasını da sağlayacaktır.
Modern Çağlarda Gümrük Tarifelerinin Tarihsel Gelişimi
“Antik çağlarda gümrük vergisi ve tarife cetvelleri” adlı yazımda da değindiğim Palmira Gümrük Tarifesinde ve 18. yüzyıldan önce oluşturulan hemen hemen tüm sınıflandırmalar alfabetikti.
19. yüzyılda bazı ülkeler sistematik sınıflandırmaya dayalı bir isimlendirmeye geçti. Örneğin 1822 Fransız Gümrük Tarifesi, malları esas olarak doğalarına göre gruplandırdı (canlı hayvanlar, unlar, taş, toprak ve diğer mineraller, vb.). Böylece daha sonra geliştirilen uluslararası Gümrük Tarifesi isimlendirmesinin temeli atılmış oldu.
1853-1876 yıllarında gerçekleştirilen Uluslararası İstatistik Kongrelerinde uluslararası bir tarifenin gerekliliği üzerinde duruldu. Böylece ortak tarife kapsamındaki istatistiki verilerden, bir çok uluslararası kurum yararlanabilecekti.
Cenevre ve Brüksel Nomanklatürleri
1931 yılında; Milletler Cemiyeti tarafından uluslararası nitelikteki ilk eşya sınıflandırması “Cenevre Nomanklatürü” adıyla hazırlandı.
İkinci dünya savaşının ardından ise; 26 Ocak 1952 yılında kurulan Gümrük İşbirliği Konseyince, Brüksel’de yapılan görüşmelerin ardından “Brüksel Nomanklatürü” uygulanmaya başladı.
Bu sınıflandırmanın, ülkelerin ticaret politikaları ve uluslararası ticaretin ihtiyaçlarını yeterince karşılayamaması nedeniyle; Gümrük İşbirliği konseyi 1970 yılında tekrar çalışmalara başladı. Uluslararası ticaretin tüm paydaşlarının çıkarları da gözetilerek; uluslararası örgütlerin de bu çalışmalara katılımı sağlandı.
Armonize Sistem Nomanklatürü
Nihayetinde 1988 yılında Uyumlu Emtia Tanımlama ve Kodlama Sistemi (Uyumlu Sistem – HS ) ya da “Armonize Sistem Nomanklatürü” adıyla anılan ve şu anda yürürlükte olan tarife cetveli uygulanmaya başlandı.
Gümrük İşbirliği Konseyinin 1994 yılında “Dünya Gümrük Örgütü” adını almasının ardından; “Armonize Sistem Nomanklatürü” çeşitli yıllarda yürürlüğe giren revizyonlar ile güncelliğini korudu. Örneğin ilk Armonize sistem yazıya dökülürken kullanılan ve 8469 Tarife Pozisyonunda sınıflandırılan daktilo zamana yenik düştü. Bu eşyanın uluslararası ticarette yerinin kalmaması nedeniyle 2017 yılında özel olarak (ismen) sınıflandırılmasından vazgeçildi.
Ancak geçmişi hemen hemen daktilolar kadar eskiye uzanan pikaplar, nostalji tutkunu tüketiciler sayesinde ticarette kendine yer bulabilmeye devam etti. Bu nedenle; Pikaplar halen 8519.30 tarife alt pozisyonunda ismen sınıflandırılıyor.
Armonize Sistem Ne İşe Yarar?
Armonize sistem zamana ayak uydurarak değişen ve güncellenen bir sistemdir. Gelişen dünyada eşyanın ve ticaretin evrimini tam anlamıyla öngörmek olanaksızdır. Önemli olan bu değişime kolaylıkla karşılık verebilen esnek bir tarife cetvelinin mevcudiyetidir.
Armonize Sistem sayesinde:
•Uluslararası ticarette malların tanımı ve sınıflandırılması standarda kavuşur.
•Ticaret belgeleri, istatistiksel veriler ve gümrük işlemleri kolaylaşır.
•Dahili vergiler, menşe kuralları, kota kontrolleri gibi alanlarda ortak referans sistemi oluşur.
Şu anda Uyumlaştırılmış Emtia Tanımlama ve Kodlama Sistemi Sözleşmesinin 155 Akit Tarafı bulunmaktadır. Dünya çapında ise 200’den fazla ülkede, çoğunlukla ulusal gümrük tarifelerini belirlemek ve istatistiki verileri toplamak için uygulanmaktadır.
Kaynakça
Kurzweil Ray, İnsanlık 2.0 Alfa Yayınları, 2019
World Custom Organisation, 30 years of HS, 2025, https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/activities-and-programmes/30-years-of-hs.aspx
The Law of Accelerating Returns, https://www.writingsbyraykurzweil.com/the-law-of-accelerating-returns, 2025
Hindsdal Jørn, An HS expert shares some personal reflections, https://mag.wcoomd.org/magazine/wco-news-86/an-hs-expert-shares-some-personal-reflections/, 2025
Transistor count, https://en.wikipedia.org/wiki/Transistor_count, 2025
Kaku Michio, Geleceğin Fiziği, ODTÜ Yayıncılık, 2014
What is the Harmonized System (HS), https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/overview/what-is-the-harmonized-system.aspx, 2025
Mikuriya Kunio, The Harmonized System, 30 years old and still going strong, https://mag.wcoomd.org/magazine/wco-news-86/the-harmonized-system-30-years-old-and-still-going-strong, 2025
