Armonize Tarife Cetveli ve Tarife Genel Yorum Kurallarının şekillenmesinde ABD ticaret teamüllerinin etkisi büyüktür. Benzer şekilde; ABD mahkeme kararlarının da uluslararası ticaret kurallarının şekillenmesinde bazı etkileri olmuştur.
Örneğin domatesin bir meyve olmasına karşın, neden Armonize tarife cetvelinde 7. Fasılda (yenilen sebzeler) ve 0702 tarife pozisyonunda yer aldığını sorgulamış mıydınız?
Normalde, çiçekli bitkinin olgunlaşmış yumurtalıkları olan meyveler ile bunlar dışında kalan ve bitkinin yenilebilir kısımlarını içine alan sebzeler şeklinde bir ayrım yapılarak sınıflandırılması beklenirdi. Ancak Armonize Sistem tam aksine; halk diline göre bir sınıflandırma yaptı. Bu sınıflandırmanın nedenini öğrenmek için 1893 yılına, Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesinin “Nix v. Hedden” davasına gitmemiz gerekecek.
John Nix & Co. firması, dönemin en büyük meyve ithalatçılarından biriydi. O yıllarda, 1883 tarihli Tarife yasasına göre, ithal sebzeler için %10 gümrük vergisi alınırken meyveler için alınmıyordu. Gümrük idareleri domates için de gümrük vergisi tahsil etmek istediğinde, ithalatçı firma John Nix & Co. itiraz etti. Çünkü domatesin teknik olarak bir meyve olması nedeniyle gümrük vergisi ödenmemesi gerektiğini düşünüyordu. Bu nedenle konuyu mahkemeye taşıdı. Gerçekten de bir botanik bilimciye sorulduğunda; teknik olarak domatesin sebze olmadığı, bitkinin çiçekli kısmından büyüyen tohum taşıyan yapısı nedeniyle bir meyve olacağını söyleyecektir.
Ancak mahkeme John Nix & Co. ile aynı fikirde değildi. Domatesin kullanım biçimleri ve popüler algısı nedeniyle sebze olarak sınıflandırılması gerektiğini söyledi. Mahkemeye göre, halk dilinde de ticaret dilinde de domatesler sebzeydi. Halk için; sebzeler ister çiğ ister pişmiş olsun yemekle birlikte tüketilirken, meyve tatlı niyetine tüketilirdi. Domates de bu açıdan sebze tanımına uyuyordu.
Bu karardan yıllar sonra domates teknik olarak bir meyve olmasına karşın; Armonize Sistemde de, “Yenilen Meyveler” olarak 8. fasılda değil; “Yenilen Sebzeler” olarak 7. Fasılda sınıflandırıldı. Çünkü Dünya Gümrük Örgütü, tarife cetvelini hazırlarken, ülkelerin kendi kullandığı tarife cetvellerinden de yararlanarak tüm dünya için ortak ve uyumlu bir cetvel hazırlamayı amaçlamıştı. Benzer şekilde; patlıcan, kabak gibi teknik olarak meyve olanlar da domates gibi 7. Fasılda sınıflandırıldı.
Bu durum; Armonize Sistem hazırlanırken, Dünya Gümrük Örgütünün bilime sırtını çevirme pahasına tüketicinin bir eşyayı nasıl tanımladığına da dikkat ettiğini gösteriyor.
KAYNAKÇA
Nix v. Hedden. 149 U.S. 304. Supreme Court of the United States, 10 Mayıs 1893
