8509 pozisyonunu detaylıca incelemeden önce, bu pozisyondaki eşyanın 2 önemli özelliğinin altını çizmek gerekiyor. Burada sınıflandırılacak eşya öncelikle;
1) Elektromekanik olmalı
2) Bünyesinde bir elektirik motoru olmalı
3) Ev işlerinde kullanılmak üzere imal edilmeli
ELEKTROMEKANİK CİHAZ
Öncelikle “elektromekanik” tanımını yapmak gerekir çünkü bir eşyanın bu pozisyonda sınıflandırılması için ilk şart eşyanın elektromekanik sınıfına dahil olmasıdır.
Elektromekanik Merriam-Webster sözlüğüne göre;
“elektrikle çalıştırılan veya kontrol edilen mekanik bir işlem veya cihazla ilgili olan” anlamına gelir. Bu pozisyonda sınıflandırılan eşya, elektrik enerjisi ile mekanik hareket üreten cihazlardan olmalıdır. Mikser veya hamur yoğurma makinesini düşünün. Bu cihazlar, elektrik enerjisi sayesinde bünyesindeki bıçağı döndürerek mekanik bir iş yapar. Örneğin bir diğer önemli tarife pozisyonu olan 8516 pozisyonuna elektrotermik cihazlar dahil edilir. Yani söz konusu pozisyonda, elektrik enerjisi kullanılarak ısının üretildiği eşya bulunur. Dolayısıyla öncelikle 8509 pozisyonundaki eşyanın yalnızca elektromekanik cihazları kapsadığı bilinmelidir.
ELEKTRİK MOTORU
Bir eşyanın elektrik enerjisi ile mekanik güç üretmesi bu pozisyonda sınıflandırma kriterini tek başına sağlamaz. Bu elektrik enerjisini elektrik motoru vasıtasıyla mekanik güce dönüştürmesi ve bu elektrik motorunun da cihazın kendi bünyesinde yer alması gerekmektedir. Bünyeleri haricinde bulunan müstakil haldeki bir elektrik motoru ile çalıştırılan türden olan cihazlar bu pozisyon haricindedir.
Öncelikle elektrik motorunun çalışma prensibinden bahsedelim. Elektrik motorunda Rotor(dönen kısım) ve Stator(sabit kısım) adı verilen bölümler bulunur. Elektrik akımı neticesinde stator ve rotordaki manyetik alanlar etkileşime girer. Bu elektromanyetik etkileşim rotorun dönme hareketi gerçekleştirmesini sağlar. Böylece mekanik enerji üretilmiş olur. Elektromekanik cihazların çoğunun bünyesinde bir elektrik motoru bulunur.
Peki elektrik motoru olmadan elektrik enerjisi nasıl mekanik güce çevrilebilir? Yani elektromekanik olan ancak bünyesinde elektrik motoru bulunmayan hangi tür eşya bu pozisyon dışında kalır?
–Solenoid (Elektromıknatıs)
Bir bobin etrafına sarılmış tel ve içindeki hareketli parçadan oluşur. Elektrik akımı verildiğinde bobinde bir manyetik alan oluşur ve içindeki hareketli parça çekilir veya itilir. Su, gaz gibi akışkanların kontrolünde kullanılan solenoid valfler ya da elektrikli kapı zilleri bu mantıkla çalışır. Elektromıknatıs, 8505 tarife pozisyonunda şu şekilde açıklanmıştır:
“Esas itibariyle yumuşak demirden bir göbeği bulunan bir tel bobinden meydana gelir. Bobin göbeği ya tek bir parçadan veya kat kat demir saçtan olabilmektedir. Bobinden geçen elektrik akımı göbek kısmına manyetik bir özellik vermekte ve bu özellik sayesinde bunlar çekici veya bırakıcı kuvvet olarak kullanılmaktadır.”
–Ters Piezoelektrik
Piezo Yunanca “sıkıştırmak-baskı yapmak” anlamına gelir. Kuvars, seramik gibi bazı malzemelere mekanik baskı uygulandığında bir elektrik yükü oluşur, ters mantıkla elektrik uygulandığında da malzeme genleşerek ya da büzüşerek deformasyona uğrar.
Örneğin, piezo çakmak olarak anılan çakmak türlerinde (ocskla, çakmağa bastığınızda içerideki yay, kristale ani bir baskıda bulunur. Bu ani baskı, yüksek voltajlı bir kıvılcım oluşturarak gazı ateşler.
EV İŞLERİNDE KULLANILMAK ÜZERE İMAL EDİLMESİ
Bu pozisyondaki eşyanın sağlaması gereken bir diğer özellik, ev işlerinde kullanılmaya mahsus olmasıdır. Dikkat edilmesi gereken şey, eşyanın evde de kullanılıyor olabilmesi değildir. Evde kullanılmak üzere üretilmiş olması, nihai tüketicisinin hanehalkı olmasıdır. Bir ürünün evde kullanılmak üzere imal edilip edilmediği muallak ise kullanma kılavuzundan, ambalajından, kataloğundan, kullanıldığında tek seferde yararlanacak kişi sayısından ve nihai tüketicisinin tespiti için ürünün kimlere yönelik reklamlarının bulunduğundan, profesyonel kullanıma özgü olup olmadığı bilgisinden faydalanılabilir. Ev tipi cihazlar genellikle kısa süreli veya aralıklı çalışacağı düşünülerek imal edilirken, ticari ve sanayi tipi cihazlar kesintisiz saatlerce çalışmak üzere tasarlanır. Örneğin ticari ve sanayi tipi cihazlarda, motorun aşırı ısınmasını engellemek amacıyla devre kesici dışında önlemler bulunmak zorundadır çünkü cihaz sürekli çalışmalıdır. Bu nedenle güçlü motor kapasitesinin yanında büyük fanlar ya da farklı sistemler bulunur. Ev tipi cihazlarda ise genellikle havanın doğal akışıyla soğuyan motor ve belki yüksek boyutlarda olmayan bir fan ihtiva eder.
İlgili pozisyon notunda bu durum aşağıdaki şekilde açıklanmıştır;
“Ev işlerinde kullanılmaya mahsus cihazlar” teriminden normal olarak ev işlerinde kullanılan türden olan alet ve cihazlar anlaşılır. Bu aletler hacim, kapasite dizayn ve tüm boyutları gibi bir veya daha çok karakteristik özelliklerine ve tipine göre tanımlanabilir. Bu karakteristiklerin yargısı için kıstas, söz konusu aletlerin ev işleri gereksinimlerinden daha fazla bir seviyede çalışmamalarıdır.”
Dolayısıyla eşyanın boyutu, kapasitesi, tasarımı ve kimlerin kullanımına yönelik satışa sunulduğu belirleyicidir.
Ancak “ev işlerinde kullanılmaya mahsus elektromekanik eşya” tanımının çok kapsayıcı olması ve bu tanım ile birçok eşyanın 8509 pozisyonunda yer alabilecek olması nedeniyle bir sınırlandırmaya tabi tutularak eşyanın aşağıdaki özelliklere sahip olması gerektiği vurgulanmıştır.
(a) Ağırlıkları ne olursa olsun yer cilalama makinaları, gıda maddelerini öğütücüler ve karıştırıcılar, meyva ve sebze presleri; (Ağırlık kriteri olmayan ve yalnızca yukarıda belirtilen sınırlı sayıda cihaz)
(b) Ağırlığı 20 kg’ı geçmeyen diğer cihazlar. ( 20 kilogramın altında olan ve 8509 pozisyon kriterlerini sağlayan, bir bölümü pozisyon notlarında belirtilmiş tüm cihazlar)
Konuyu genel hatlarıyla anlattıktan sonra 8509’da sınıfılandırılan cihazları detaylıca inceleyelim:
Bu pozisyonda yer alan cihazların iki gruba ayrıldığını söylemiştik (4 Numaralı Fasıl Notuna bakınız):
(A) Ağırlığı ne olursa olsun bu pozisyonda yer alan sınırlı sayıdaki cihazlar.
Yalnızca aşağıda belirtilen cihazlar bu gruba girmektedir:
(1) Yer cilalama makinaları (cila sürme tertibatıyla veya cila maddesini eriten ısıtıcı tertibatla mücehhez olsun olmasın).
(2) Gıda maddelerini öğütücü ve karıştırıcı makinalar, örneğin, öğütücüler (et, balık, sebze, meyva, vb. için); çok amaçlı öğütücüler (kahve, pirinç, arpa, bezelye tanesi, vb. için); sütlü karışım hazırlayıcılar (milkshakers), dondurma mikserleri, meyvalı dondurma mikserleri, hamur yoğurma cihazları, mayonez cihazları ve benzeri diğer öğütücü ve karıştırıcı makinalar (uçları değiştirilebilir parçalar yardımıyla kesme, vb. gibi manipülasyonlar için de kullanılabilenler dahil).
(3) Meyva veya sebze presleri.
(B) Ağırlığı 20 kg veya daha az olmak şartıyla bu pozisyonda sınıflandırılan eşya türleri.
Bu gruba, diğerleri meyanında, aşağıdakiler dahildir:
(1) Yerleri fırçalama, kazıma veya ovma suretiyle temizlemeye mahsus cihazlar ile bu işlemlerden meydana gelen kirli suları, sabun köpüklerini, vb.yi emmeye mahsus cihazlar.
(2) Cilalama işleminden önce yer üzerine cila maddesini püskürtmeye mahsus cihazlar. Bunlar genellikle cilayı eritmeye mahsus ısıtıcı bir tertibatla mücehhez bulunmaktadır.
(3) Mutfak artıklarını öğüterek yok eden cihazlar. Bu cihazlar, mutfak evyelerine monte edilerek mutfak artıklarını öğütmekte kullanılır.
(4) Patateslerin veya diğer sebzelerin kabuklarını soymaya, dilmeye veya doğramaya mahsus cihazlar.
(5) Dilim halinde kesmeye mahsus her tür cihazlar (örneğin, et, sucuk, sosis, domuz pastırması, peynir, ekmek, meyva veya sebzeler için).
(6) Mutfak ve sofra bıçaklarını bilemeye ve temizlemeye mahsus cihazlar.
(7) Elektrikli diş fırçaları.
(8) Hava nemlendiricileri ve nem gidericileri.
HANGİ EŞYA 8509 POZİSYONUNDA SINIFLANDIRILIR?
Ticaret Bakanlığı Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) için tıklayıp GTİP Numarası hanesine “8509” yazın.
8509 Pozisyonu Avrupa Birliği Bağlayıcı Tarife Bilgileri için tıklayın.
Öncelikle ev tipi olan yer cilalama makineleri, her türlü gıda maddelerini öğütücü ve karıştırıcı makineler ve meyve-sebze suyunu çıkarmak için cihazların kilogramı ne olursa olsun burada sınıflandırıldığını biliyoruz.
20 kilogramın altındaki bazı cihazlar tarife pozisyon notunda sayılmıştı zaten. Bunlar dışında hangi eşya burada yer alabilir diye düşünmek yerine; 20 kilogramın altında ev tipi, elektrik motoru olan elektromekanik hangi cihaz burada yer almaz diye düşünmek gerekir.
Bunlar da 8509 Pozisyon notunda sınırlı sayıda sayılmıştır. Bu eşya cinslerinin neden bu pozisyonda sınıflandırılmayacağını anlarsak konuyu netleştirmiş olacağız:
(a) Fanlar (vantilatör ve aspiratörler) veya bir aspiratörü olan havalandırmaya mahsus davlumbazlar (filtreli olsun olmasın) (84.14 pozisyonu).
8414 pozisyon notunda fanlar ve davlumbazların evde kullanılan cinsten de olsa 8414’te sınıflandırılacağı belirtilmiş olup Genel Yorum Kuralı 1’e istinaden 8509 pozisyonunda sınıflandırılmamaktadır.
(b) Buzdolapları (84.18 pozisyonu)
Buzdolapları ev tipi de olsa elektromekanik bir cihaz olarak tanımlanmaz. Kompresör ve soğutucu devreler kullanarak soğutma işlemini gerçekleştir. Genelde 20 kilogramın üstünde olmaları detayına girmiyorum bile.
(c) Silindirler veya diğer ütü makinaları (84.20 veya 84.51 pozisyonu).
8420 pozisyon notlarında; ev işlerinde kullanılmaya mahsus türden olsun olmasın, kalender türünde düzleme veya ütüleme makinalarının 8420 pozisyonunda yer alacağı belirtilmiştir.
(d) Santrifüjlü çamaşır kurutucuları (84.21 pozisyonu) ve ev tipi çamaşır makinaları (84.50 pozisyonu).
Santrifüj Fransızca kökenli bir kelime olup centrum+fugio kelimelerinden türemiştir. Kelime anlamı merkezkaç’tır. Santrifüjlü makineler, genellikle bir elektrikli motor sayesinde bir nesnenin döndürülmesiyle oluşan merkezkaç kuvvetinden faydalanarak ayırma, filtreleme işlemi gerçekleştiren makinelerdir. Santrifüjlü kurutma makinesinde de çamaşırın çok yüksek devirde döndürülmesiyle, çamaşırın içindeki su ayrılmaktadır. Bu açıdan; bu cihazlar elektromekanik olarak değerlendirilir. Ancak geçmişte otel, hastane gibi alanlarda kullanım yeri bulan bu cihazlar, ev tipi kullanımına uygun değildir. Günümüzde çamaşır kurutma makineleri zaten santrifüjün gerçekleştirdiği işlemi “sıkma” moduyla gerçekleştirmektedir. Ev tipi kurutma makineleri ise genellikle ısı pompalı ya da yoğuşturmalıdır. Asıl işlevlerini mekanik değil de ısı enerjisiyle gerçekleştirdikleri için 8509 pozisyonuna dahil olmazlar. Aynı mantıkla 8450 pozisyonundaki çamaşır makineleri de burada sınıflandırılamaz.
(e) Bulaşık yıkama makinaları (84.22 pozisyonu) Evde kullanılıyor olsa da su basıncı ve ısıtma elemanları ile işlevini yerine getirir.
(f) Çayır ve çimen biçme makina ve cihazları (84.33 pozisyonu). Ev içi kullanım için tasarlanmamışlardır.
(g) Sütçülükte kullanılan yayıklar (84.34 pozisyonu). Hayvancılığa ilişkin bir ekipmandır. Ev işlerinde kullanılmak üzere imal edilmemişlerdir.
(h) Restoran ve benzeri tesislerde kullanılan türdeki ticari yada endüstriyel amaçlı meyva veya sebze presleri, gıda maddelerini öğütücüler ve karıştırıcılar (84.35 veya 84.38 tarife pozisyonları)
Ev tipi gıda maddelerini öğütücü ve karıştırıcıların kilogramı ne olursa olsun 8509 pozisyonunda sınıflandırılacağı belirtilmişti. Ticari ya da endüstriyel kullanılan türdeki olursa 8509’da sınıflandırılmıyor. Bu noktada; sanayi tipi olanlara ilişkin ayrım net yapılabilir. Ticari amaçlı kullanım için ise durum her zaman net olmayabilir. Örneğin bir katı meyve sıkacağının sürahi kapasitesinin hanehalkına yönelik olmadığı fikri oluşuyorsa 8509 pozisyonunda sınıflandırılmaması gerekir. Burada üretici tarafından nihai tüketicinin kim olarak belirlendiğinin tespitini yapmak önem kazanır.
(ij) Hotel, motel, hastane, büro, restoran ve okul gibi (evlerden başka) tesislerde kullanılmak üzere tasarlanmış, halıya sıvı temizleme çözeltisi zerkedip daha sonra bunu emme yoluyla çeken, yerinde halı temizleme cihazları 84.51 pozisyonunda sınıflandırılır.
(k) Dikiş makinaları (84.52 pozisyonu). Dikiş makinelerinin kullanım yerleri doğaları gereği net değildir. Son derece gelişmiş sanayi tipi dikiş makineleri bulunsa da; çoğunlukla evde de kullanılan özellikteki makineler konfeksiyonlarda da kullanılabilmektedir. Bu bakımdan Armonize sistem kullanım yeri bu denli net olmayan bir eşyanın yerine ilişkin bir ayrımda bulunmamayı seçmiştir. 8452 pozisyon notunda; “Motoru bünyesine yerleştirilmiş elektrikli dikiş makinaları evlerde kullanılan tipte olsun veya olmasın bu pozisyona dahil bulunmaktadır.” denilerek konu netleştirilmiştir.
(l) Epilasyon cihazları (85.10 pozisyonu). Bünyesinde elektrik motoru bulunduran, elektromekanik bir cihaz ise söz konusu cihazların profesyonel kullanım için tasarlanıp tasarlanmadığı tespit edilmelidir.
(m) Ev işlerinde kullanılan elektro-termik cihazlar (85.16 pozisyonu) Elektrik enerjisini mekanik değil ısı enerjisine dönüştürerek asıl işlevlerini yerine getirirler.
(n) Masaj cihazları (90.19 pozisyonu).Bünyesinde elektrik motoru bulunduran, elektromekanik bir cihaz ise söz konusu cihazların profesyonel kullanım için tasarlanıp tasarlanmadığı tespit edilmelidir. Çünkü 90. Fasıl notlarında da belirtildiği gibi; 90. esas itibariyle bilimsel amaçlı (laboratuar araştırmalarında, tahlillerde, astronomi,) özellik arz eden sanayi ve teknik amaçlarda (ölçü ve kontrol işlerinde, gözlemleme işlerinde, vb.) veya tıbbi amaçlarla kullanılır.
Özetle, yukarıda sınırlı sayıda sayılan dikiş makineleri ve fanlar gibi istisnaları da bulunmak üzere; 20 kilogramın altında olan ev kullanımı amacıyla imal edilmiş ve bünyesinde elektrik motoru olan elektromekanik tüm cihazlar 8509 pozisyonunda sınıflandırılacaktır.
MUHTELİF TARİFE POZİSYONLARI İLE KARŞILAŞTIRMA
8415 - 8479 - 8509
8415 pozisyonunda klima cihazları yer almaktadır. İlgili pozisyon notlarına göre; burada sınıflandırılacak cihaz, motorlu bir fan ihtiva etmeli, hem sıcaklığı değiştirme hem de nemi değiştirmek üzere tasarlanmış olmalıdır. Sıcaklık değiştirme soğutma olabileceği gibi ısıtma da olabilir. Peki ya bu cihaz, elektrikli bir motora sahip olup evde kullanılmak üzere imal edilmişse; ancak sıcaklık değiştirme gibi bir işlevi yokken yalnızca nem değiştirme özelliğine sahipse? O halde bir klima cihazı olarak nitelendirilemeyen söz konusu eşya 8509 pozisyonunda sınıflandırılır.
Ancak bu eşya 20 kilogramın üstündeyse 8509’da sınıflandırılması da mümkün değildir. Bu nedenle 8479 pozisyonuna gidilir.
8479 pozisyonunda 84. fasılda belirtilmeyen veya yer almayan kendine özgü bir fonksiyonu olan makineler yer alır. İlgili pozisyon notlarında ise; bu pozisyona dahil cihazlar arasında havayı nemlendirici veya havanın nemini alan cihazlar sayılmıştır.
8508 - 8509
8508 pozisyonu elektrikli vakumlu süpürgeleri kapsar. Vakumlu elektrik süpürgeleri iki tane fonksiyonu yerine getirir: toz dahil maddeleri emmek ve hava akımını süzgeçlemek. Bilindiği üzere; elektrikli süpürgeler elektrik motoruyla çalıştırılan bir fan kullanarak çalışır. Bu nedenle evde kullanılmak üzere imal de edilmiş ve 20 kilogramın da altındaysa 8509 pozisyonun tüm kriterlerini karşılar. Ancak bu tür eşya 8508 pozisyonunda daha özel olarak tanımlandığı için tarifenin genel yorum kuralına istinaden 8509 pozisyonunda sınıflandırılmaz. (Eşyayı en özel şekilde niteleyen pozisyon, daha genel şekilde niteleyen pozisyona göre öncelik alır)
Yukarıda anlattığım nedenden ötürü vakumlu elektrikli süpürgeleri 8509 pozisyonunda sınıflandırılamaz. Ancak sıvı temizleme çözeltisi zerk eden, sonrasında bu çözeltiyi emen, kuru ve ıslak vakumlu temizleme kombinasyonu olmayan (yerinde) halı temizleme gereçleri 8508 pozisyonu haricindedir. Bu durumlarda; eğer eşya ev kullanımı için imal edilmişse 8509 pozisyonunda; Hotel, motel, hastane, büro, restoran ve okul gibi tesislerde kullanılmak üzere tasarlanmış ise 8451 pozisyonunda sınıflandırılır.
Örneğin kuru ve ıslak vakumlu temizleme özelliği olmayan ev tipi bir elektrikli süpürge 8508’de değil 8509 pozisyonunda yer alır. (Vakumu bulunmayıp bünyesindeki mop ya da fırça vasıtası ile temizlik yapanlar)
8510-8509
8510 pozisyonunda, kendinden elektrik motorlu traş, saç kesme ve hayvan kırkma makinaları ile epilasyon cihazları sınıflandırılmaktadır. Günümüzde, insanlar bu cihazları evlerinde de kullanılabilmektedir. Bu açıdan, söz konusu eşyanın 8509 pozisyonunda sınıflandırılabileceğini düşünmek mümkündür. Ancak 8510 pozisyonunda söz konusu eşya daha özel tanımlandığı; evde kullanıma ya da ticari kullanıma ilişkin herhangi bir ayrıma da gidilmediği için bu tür eşya 8510 pozisyonunda sınıflandırılır.
