Tarife sınıflandırmasının ilk örneklerinden biri olan Hollanda Standartı kapsamındaki şeker vergilendirmesini ve konuya ilişkin 1881 yılındaki Merritt v. Welsh davasını şu yazımda ele almıştım.
Şimdi günümüzdeki tarife mühendisliği uygulamalarına örnekler vererek konuyu tekrar ele alacağım.
Tarife mühendisliği, kabaca üretim ve tasarım aşamasında, eşyanın düşük oranda vergilendirilmesi için verilen kararları ifade eder. Bu kararlar ile eşyanın mevzuata aykırı şekilde yanlış sınıflandırılmasından ziyade; tasarımı, malzemesi veya yapısı yasal olarak istenen sınıflandırmaya ulaşacak şekilde şekillendirilmesinden bahsediyorum. Bu tanımlamayı, Maliye literatürümüzde yer alan “Vergi Kaçırma” ve “Vergiden Kaçınma” kavramları arasındaki fark gibi düşünülebilirsiniz. “Vergi kaçırma” bir suç unsuru oluşturuyorken, “Vergiden kaçınma” mükellefler için kanuni bir durumdur
Elbette tarife Mühendisliğinin kanuni olabilmesi için belli şartları yerine getirmesi gerekir. Bu şartları ise 1881 yılında ABD’deki “Merritt v. Welsh” davası şekillendirmiştir. Buna göre; eşyanın sınıflandırmasını değiştiren üretim ya da tasarım kararı, ticari bir gerçekliğe sahip olmalıdır. Yani bu kararlar eşyanın üretimi tamamlanmadan önce uygulanmalı ve üretimde yapılan değişiklik eşyanın gümrük işlemlerinin bitirilmesinin ardından ortadan kaldırılmamalıdır. Dolayısıyla eşyanın tarifesini değiştiren özellik, eşyanın tüketiciye sunulduğu esnada da mevcut olmalıdır.
Amerika Birleşik Devletlerinde, eşyanın tasarım ve üretimi aşamasındayken vergilendirmenin de dikkate alınmasına, outdoor giyim markası Columbia’nın bazı kadın gömlekleri örnek gösterilebilir.
Cepli Gömlekler
Columbia, Armonize sistemi ve ABD Tarifesindeki vergi oranlarını dikkate alarak; bazı kadın gömleklerinin bel hızasına yakın küçük cepler yerleştirir.
6206.40 Pozisyonunda Sentetik veya suni liflerden imal edilen “Kadınlar ve kız çocuklar için bluzlar, gömlekler ve gömlek-bluzlar” yer almaktadır.
6206 pozisyon notunda ise;
- Bel hizasından aşağı cepleri olanlar veya alt kısmını sıkmak amacıyla lastik (ribs örgülü) bel bandı veya benzeri kuşakları olan giyim eşyası bu pozisyonda yer almaz.
hükmü yer alır.
Columbia bel hizasına yakın cepler yerleştirerek; gömleklerinin ABD’ye ithalatını 6206.40 alt pozisyonundan değil 6211.43 alt pozisyonundan gerçekleştirir.
2025 yılı için ABD Armonize Cetvelinde kadın gömleklerinin sınıflandırılabileceği bazı alt açılımlara bakalım:
6206.40 için gümrük vergisinin % 26,9
6211.43 için ise %16 olduğunu görüyoruz.(Tıklayarak ilgili bölümleri ABD Armonize Cetveli-HTS üzerinden inceleyebilirsiniz)
Yani gömleğin bel hizasına cep eklenmesi sayesinde, eşya %26,9 gümrük vergisi yerine %16 oranından vergilendirilir. (İlgili 2 alt başlık için de Türk Gümrük Tarife Cetvelinde aynı vergi oranları uygulandığı için ülkemizde benzer bir durum söz konusu değildir)
Tavuk Vergisi
Başka bir tarife mühendisliği örneği; ABD’de halk arasında “Tavuk Vergisi” olarak adlandırılan vergilerle alakalıdır. 1960’lı yıllarda ABD’de tavuk arzında bir patlama yaşanması nedeniyle ucuzlayan tavuk, Avrupa piyasasını ele geçirdi. Avrupa ülkeleri kendi tavuk çiftliklerini korumak için ABD menşeli tavuklara ek vergi getirmek zorunda kaldı. Buna karşılık ABD, bazı Avrupa mallarına ek vergi getirerek ticaret savaşını başlattı. Bu vergilerin sebebinin dolaylı yoldan tavuklar olması nedeniyle ise, vergiler “Tavuk Vergileri” olarak adlandırıldı.
Ek vergi getirilen söz konusu mallardan biri de Hafif Ticari araçlardı. Tavukların sebep olduğu ticaret savaşı artık devam etmiyor olsa da hafif ticari araçlar için getirilen ek vergi ABD için geçerliliğini tüm ülkeler için korumaya devam etti. Otomotiv firmaları ise söz konusu vergileri ortadan kaldırmak için, zaman zaman tarife mühendisliğini çare olarak gördü.
Aşağıdaki pozisyonları inceleyelim.
8703 – Binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar
8704 – Eşya taşımaya mahsus motorIu taşıtIar:
ABD Armonize cetvelini(HTS) incelediğimizde, söz konusu pozisyonlara ilişkin gümrük vergi oranlarının;
8704 pozisyonu % 25 olduğunu görüyoruz.
Firmalar 8704 pozisyonunda yer alan ve ABD tarafından ek vergi getirilen hafif ticari araçlarını, tasarımlarında değişiklik yaparak 8703 pozisyonuna dahil etmeye çalıştılar. Yani eşya taşımaya mahsus hafif ticari araçlarını, görünüşte insan taşıma amacı varmış gibi ürettiler. Buna örnek olarak; 1970-1980’li yıllarda satılan Subaru BRAT gösterilebilir. Subaru aracın kargo bölümüne arkaya bakan 2 koltuk yerleştirdi ve zemine halı yerleştirdi. Böylece “aracın esasen insan taşımak için imal edildiği” beyanıyla 8703 üzerinden tarifelendirildi.
Aynı konuda, Gümrük idaresiyle ihtilaf yaşanarak dava konusu olan Ford Transit Connect için dava sürecini şu yazımda ele aldım.
Keçe Tabanlı Ayakkabı
Ayakkabıların yer aldığı 64. Fasıla ilişkin notlarda; sınıflandırmayı, dış taban ve üst kısmı teşkil eden maddelerin tayin edeceği belirtilir. Yine Fasıl notlarında; “dış taban” tabirinden ayakkabıların topukları hariç olmak üzere, kullanılırken yere temas eden kısmının anlaşılacağı; tabanı teşkil eden maddenin, ayakkabının yerle temasını sağlayan en büyük parça olarak alınacağı açıklanır. 64. Fasılda yer alan pozisyonlara bakalım:
6401 -Dış tabanı ve yüzü kauçuk veya plastik maddeden olan su geçirmez ayakkabılar (ayakkabının yüzü, tabana dikmek, perçinlemek, çivilemek, vidalamak ve benzeri işlemlerle tutturulmamış veya birleştirilmemiş):
6402 – Dış tabanı ve yüzü kauçuk veya plastik maddeden olan diğer ayakkabılar:
6403 – Dış tabanı kauçuktan, plastik maddeden, tabii veya terkip yoluyla elde edilen köseleden ve yüzü deriden olan ayakkabılar:
6404 – Dış tabanı kauçuktan, plastik maddeden, tabii veya terkip yoluyla elde edilen köseleden ve yüzü dokumaya elverişli maddelerden olan ayakkabılar:
6405 – Diğer ayakkabılar:
Görüldüğü üzere; tabanının yerle temas eden en büyük bölümünün kauçuk ya da plastik olmaması durumunda, eşyamız 6405 pozisyonunda sınıflandırılacaktır.
ABD tarife cetvelindeki vergi oranları kapsamında; Converse için ayakkabı tabanını keçe ile kaplamak başarılı bir tarife mühendisliğidir. Çünkü Fasıl notlarına göre ayakkabı tabanın maddesi, yerle temas eden en büyük bölüm hangisi ise odur. Keçe ile ayakkabı tabanını oluşturmak düşük vergilendirmeyi sağlayacaktır. Tahmin edileceği üzere; keçe kısmı tüketicinin belli bir süre kullanımından sonra deforme olup ayakkabıdan ayrılacak ve keçenin altında yer alan plastik, yerle temas eden madde haline gelecektir.
Kaynakça
“When’s a van a van and when’s it a car?” 2025, https://www.bbc.com/news/business-45875405
“There’s a reason your Columbia shirt has a tiny pocket near your waistline,”2025, https://www.marketplace.org/2019/05/29/theres-a-reason-your-columbia-shirt-has-a-tiny-pocket-near-your-waistline
“The History of the Funky, Fun Subaru BRAT” 2025, https://www.motortrend.com/news/1978-1994-subaru-brat-classic-truck-history
Tariff engineering, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Tariff_engineering
