Armonize sistem, uluslararası ticarette malların sınıflandırılması için kullanılmakta olup her fasıl belirli türdeki ürünleri kapsamaktadır ancak 84 ve 85. fasıllarda olduğu gibi bazı sınıflandırmalarda kesin ayrımlar yapabilmek kolay değildir. Bunun ana nedeni; ilgili tarife pozisyonlarında yer alan istisnaların fazla olması; dolayısıyla eşyaya ilişkin genellemeler ve kapsayıcı tanımlamalara başvurulmamasıdır. 84 ve 85. fasılların uluslararası ticaretteki kıymet ve hacimsel payları düşünüldüğünde; bu sınıflandırmayı sağlıklı bir şekilde yapabilmek oldukça önemlidir.
Her fasılda olduğu gibi söz konusu fasıllarda yer alan pozisyonları değerlendirirken; öncelikle bölüm, fasıl ve pozisyon notları dikkate alınmalıdır. Bununla birlikte; bu yazıda ilk bakışta eşyanın hangi fasılda yer alabileceği üzerine düşünme becerisinin sağlanmasını amaçlamaktayım.
Tarife cetvelinin 16. Bölümünde yer alan ilgili fasıllara bakalım.
| 84 | Nükleer reaktörler, kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler; bunların aksam ve parçaları |
| 85 | Elektrikli makina ve cihazlar ve bunların aksam ve parçaları; ses kaydetmeye ve kaydedilen sesi tekrar vermeye mahsus cihazlar; televizyon görüntü ve seslerinin kaydedilmesine ve kaydedilen görüntü ve sesin tekrar verilmesine mahsus cihazlar ve bunların aksam, parça ve aksesuarı |
Görüldüğü üzere; nükleer reaktörler ve kazanların 84. Fasılda, ses ya da görüntü kaydeden ve bunların tekrar verilmesine mahsus cihazların 85. Fasılda yer aldığı açıktır.
Bu yazıda ise mekanik cihazlar/makineler ve elektrikli cihazlar/makineler ayrımını ele alacağım.
ÇALIŞMA PRENSİBİ - MAKİNE VE MEKANİK CİHAZLAR / ELEKTRİKLİ MALLAR
84. Fasıla genel olarak mekanik enerjiyle çalışan eşya dahil edilir. 85. Fasıl ise elektronik enerjiyle çalışan eşyayı içermektedir. Oysa günümüzde cihazların çoğu hem mekanik hem de elektrikli bileşenler içermektedir. Bu nedenle sınıflandırma genellikle eşyanın asıl işlevine göre yapılır. Bununla birlikte; asıl belirleyici unsur fasıl ve pozisyon notlarıdır. Konuya ilişkin 84. fasılın notlarında aşağıdaki hususlar belirtilmiştir:
“Genellikle 84. Fasıl, makinalar ile mekanik cihazları ve 85. Fasıl, elektrikli malları kapsamaktadır. Bununla beraber bazı makinalar 85. Fasılda ismen yer almakta (Örneğin; ev işlerine mahsus elektromekanik cihazlar gibi), diğer taraftan, mekanik olmayan bazı cihazlar da 84. Fasılda yer almaktadır (Buhar kazanları ve bunların yardımcı cihazları ile filtre edici cihazlar gibi).
84. Fasıla dahil edilmiş makinalar ve mekanik cihazlar elektrikli olsalar dahi bu Fasılda kalırlar, örneğin:
(1) Elektrik motoruyla çalışan makinalar.
(2) Elektrikle ısıtılan makinalar, örneğin, 84.03 pozisyonuna dahil merkezi ısıtma kazanları, 84.19 pozisyonuna dahil makinalar ve elektrikli ısıtma tertibatlı diğer makinalar (kalenderler, mensucat sanayiinde kullanılan yıkama, ağartma ve benzeri işlere mahsus makina ve presler gibi).
(3) Elektromanyetik fonksiyonlu makinalar (valflar gibi) veya elektromanyetik tertibatlı makinalar (otomatik durdurma tertibatı elektromanyetik olan dokuma tezgahları, elektromanyetik başlı vinçler ve torna edilecek eşyayı tutacak kısmı elektromanyetik olan torna tezgahları gibi).
(4) Elektronik fonksiyonlu makinalar (Elektronik hesap makinaları, otomatik bilgi islem makinaları gibi) ile fotoelektrik veya elektronik tertibatlı makinalar (fotoelektrik kontrol tertibatlı hadde makinalar ve elektronik kontrol tertibatlı çeşitli aletler gibi) “
85. Fasılın notlarında ise;
84. Fasıla dahil makine ve cihazların elektrikli olsa dahi ilgili Fasılda yer alacağı, bunun dışında 16. Bölüm notlarında hariç bırakılanlar dışındaki tüm elektrikli makine ve cihazların 85. Fasılda yer alacağı belirtilmiştir. Biraz örnekler üzerinden gidelim:
Dizel Motor (Örneğin: Kamyon motoru)
- Fasıl: 84
- Neden: Mekanik bir motor; elektrikle değil, içten yanmalı sistemle çalışır. Elektronik kontrol sistemleri olabilir ama temel işlevi mekaniktir.
Elektrik Motoru (Örneğin: Endüstriyel kullanım için AC motor)
- Fasıl: 85
- Neden: Elektrik enerjisiyle çalışır ve mekanik hareket üretir, ancak çalıştırma prensibi elektriktir.
Buzdolabı
- Fasıl: 84
- Neden: Elektrikle çalışmasına rağmen esas olarak bir soğutma sistemi (mekanik kompresör, gaz çevrimi) üzerinden çalışır. Yani mekanik bir işlevi vardır.
Elektrikli Süpürge
- Fasıl: 85
- Neden: Temel çalışma şekli elektrikli motora dayanır ve ev tipi cihazlarda bu motorlar ana işlevi üstlenir.
Yazıcı (Printer)
- Fasıl: 84
- Neden: Mekanik olarak kağıt besleyen, mürekkep püskürten vb. işlevleri vardır. Elektrik ile çalışsa da baskı işlemi mekanik olduğundan 84. fasılda yer alır. (Pozisyon: 8443)
Cep Telefonu
- Fasıl: 85
- Neden: Elektronik bir iletişim cihazıdır. Sinyal alma-verme, veri işleme, ekran ve batarya gibi tamamen elektronik bileşenlerden oluşur.
Peki makine ve mekanik bir cihaz olarak nitelendirmenin güç olduğu, elektronik işlemci gücüne dayanan bilgisayarlar neden 84. Fasılda yer alır? Çünkü bilgisayarlar fasıl notlarında “otomatik bilgi işlem makineleri” olarak değerlendirilir. 84. Fasıl notlarında, “otomatik bilgi işlem makineleri” tabirinden aşağıda yazılı özelliklere sahip olan makinelerin anlaşılacağı belirtilir.
(i) İşletim program yada programlarını ve en azından bir programı çalıştırmaya yetecek kadar bilgiyi yüklü bulunduran
(ii)Kullanıcı ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde serbestçe programlanabilen
(iii) Kullanıcı tarafından belirlenen aritmetiksel hesaplamaları yerine getirebilen ve
(iv) Herhangi bir insan müdahalesi olmadan, işlem sırasında mantıksal kararlar vererek akış yönünü değiştirebilecek programlar çalıştırabilen makinalar.
Şurası açıktır ki; Armonize sistem hazırlanırken bilgisayarlar elektronik devreler ve mikroçiplerle donatılmış cihazlar değildi. Geçmişten günümüze 8471 pozisyonundaki “otomatik bilgi işlem makineleri” gibi esnek bir tanımlama, sınıflandırma ihtiyaçlarını karşılamak adına yeterliydi. Bilgisayarlar için 85. Fasılda oluşturulacak yeni bir tarife pozisyonu Armonize tarife sisteminin esnek yapısına tezat bir durum oluştururdu.
KULLANIMA AMACINA GÖRE - SANAYİ / EV
84. fasılda genellikle sanayi makineleri, üretim süreçlerinde kullanılan makineler yer alırken, 85. fasılda evde kullanılmaya mahsus ürünler yer alır. Örneğin sanayi tipi mikserler 8438 pozisyonunda, ev tipi mikserler 8509 pozisyonundadır. Hotel, motel, hastane, büro, restoran ve okul gibi (evlerden başka) tesislerde kullanılmak üzere tasarlanmış, halıya sıvı temizleme çözeltisi zerkedip daha sonra bunu emme yoluyla çeken, yerinde halı temizleme cihazları 84.51 pozisyonunda sınıflandırılır. Aynı eşyanın evde kullanılmak üzere tasarlananları ise 8509 pozisyonundadır.
Elbette bunun da istisnaları mevcuttur. Örneğin sanayide kullanılan elektrikli fırınlar 8514 pozisyonunda, ev işlerinde kullanılan elektrikli fırınlar ise yine 85. fasılda (8516) yer alır. 8422 pozisyonundaki bulaşık makineleri ve 8415 pozisyonundaki klimalar evde kullanılan tipte olsa dahi 84. fasılda yer alır. Soğuk su veren su sebilleri 8418’de sınıflandırılırken, hem soğuk hem sıcak su verebilen su sebilleri 8516 pozisyonunda yer alır.
Yukarıda belirttiklerim ilgili fasılların genel çerçevesini çizmek için yararlı olacak ve ilk bakışta, eşyaya ilişkin hangi fasıl ve pozisyon notlarının incelenmesi gerektiğine ilişkin fikir verecektir.
Fasıllara ilişkin genel ve keskin ayrımlar yapılamaması nedeniyle, bu fasıllardaki eşyanın; bölüm, fasıl ve pozisyon notları dikkate alınarak, tarife yorum kuralları çerçevesinde sınıflandırılmasına dikkat edilmelidir.
