İthal eşyasının gümrük kıymeti, ithal eşyası üzerinden advalorem sisteme göre gümrük vergisinin hesaplanmasına esas teşkil edecek eşya kıymetini ifade eder.
Gümrük Kıymeti ile ilgili ana uluslararası metin, ülkemizin de taraf olduğu, 1994 tarihli Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII nci Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmadır. (Dünya Ticaret Örgütü Kıymet Anlaşması) İlgili anlaşmada yer alan hükümler, mevzuatımızda Gümrük Kanunun 23-31 ile Gümrük Yönetmeliğinin 43-57. Maddelerinde yer almaktadır.
Satış Bedeli
DTÖ Kıymet Anlaşmasına göre; eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesi için esas kaynak ticari işlem kıymetidir. Mevzuatımızda bu husus Gümrük Kanunu’nun 24. Maddesinde ve Gümrük yönetmeliğinin 45. Maddesinde düzenlenmiştir.
Gümrük Kanununun 24. Maddesi;
İthal eşyasının gümrük kıymetinin, eşyanın satış bedeli olduğunu belirtir.
Satış bedeli ise Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28 inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.
Fiilen ödenen veya ödenecek fiyat, ithal eşyası için alıcının, satıcıya veya satıcı yararına yaptığı veya yapması gereken ödemelerin toplamıdır. Bu fiyat, ithal eşyasının satış koşulu olarak, alıcının satıcıya veya satıcının bir yükümlülüğünü karşılamak üzere üçüncü bir kişiye yaptığı veya yapacağı tüm ödemeleri kapsar.
Beyanın Doğruluğu
DTÖ Kıymet Anlaşmasının 17. maddesi, mezkur anlaşmada yer alan hiçbir hükmün, gümrük idaresinin gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı veya bu hakkı tartışma konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağını hüküm altına almıştır.
Gümrük Kanununun 65/1 maddesi uyarınca; yükümlüsünce beyan edilen satış bedelinin doğruluğundan şüphe duyulması halinde; gümrük idareleri, beyanın doğruluğunu araştırmak üzere, beyannameye ekli belgeleri kontrol edebilir ve beyannamenin içerdiği bilgilerin doğruluğunu araştırmak amacı ile beyan sahibinden diğer belgeleri de vermesini isteyebilmektedir.
Gümrük Kanunun 25. Ve Gümrük Yönetmeliğinin 44. Maddelerine istinaden; beyan edilen gümrük kıymetinin gerçekliği veya doğruluğu konusunda şüpheye düşülmesi ve yapılan araştırmalar neticesinde şüpheye sebebiyet veren hususlarda gümrük idaresinin makul şüpheleri giderilmediği takdirde eşyanın gümrük kıymeti, gümrük yönetmeliğinin 45. Maddesinde belirtilen satış bedeli yöntemine göre tespit edilemeyecektir.
Bu durumda; eşyanın gümrük kıymeti, Gümrük Yönetmeliğinin 46 ile 50. maddelerinde yer alan yöntemlerin sırasıyla uygulanması yoluyla tespit edilen kıymettir. Yani mümkün olduğunca esas alınacak gümrük kıymeti sırayla şu şekilde olacaktır:
- Satış bedeli
- Aynı eşyanın satış bedeli
- Benzer eşyanın satış bedeli
- İthal eşyasının gümrük kıymeti yukarıda belirtilenler üzerinden belirlenemiyorsa yükümlüsüne seçimlik bir hak tanınır. Buna göre; belirlenecek kıymet, ithal edilen eşyanın ithal edildiği şekilde Türkiye içinde en büyük miktardaki satışa ait birim kıymet olabilir. Ya da eşyanın üretiminde kullanılan giderler, kar payı ve belirli ilavelerin yapıldığı hesaplanmış bir kıymet üzerinden gümrük kıymeti belirlenebilir.
Bu yazımda, satış bedeli yönteminin uygulanmaması halinde sırayla uygulanması öngörülen ilk 2 yöntemden bahsedeceğim.
1) Aynı eşyanın satış bedeli yöntemi
2) Benzer eşyanın satış bedeli yöntemi
Bu yöntemleri incelerken bilinmesi gereken en önemli kavramlar şunlardır:
Aynı eşya: Fiziksel özellik, kalite ve tanındığı özellikleri dahil olmak üzere her hususta aynı olan ve aynı ülkede üretilmiş eşyayı (görünüşteki küçük farklılıklar diğer hususlarda tanıma uyan eşyanın aynı eşya sayılmasını önlemez)
Benzer eşya: Her hususta aynı olmamakla birlikte aynı işlevi görmelerini ve ticari olarak birbirlerini ikame edebilmelerini mümkün kılan, benzer özellik ve benzer unsurları bulunan ve aynı ülkede üretilmiş olan eşyadır. (eşyanın kalitesi, tanındığı özellikleri, bir ticari markasının bulunması, eşyanın benzerliğinin belirlenmesinde göz önüne alınacak faktörler arasında yer alır)
Aynı veya yakın bir tarih: İthal edilen eşya ya da aynı veya benzer eşyaya ait birim fiyatın belirlenmesine imkan verecek ileri ve geriye doğru tespiti mümkün olan ilk tarihtir.
AYNI EŞYANIN SATIŞ BEDELİ YÖNTEMİ
Aynı eşyanın satış bedeli yöntemi, satış bedeli yöntemiyle kıymetin belirlenemediği durumlarda uygulanır. Yani kıymetin doğruluğuna ilişkin yapılan araştırmalar neticesinde şüphe giderilemediği için satış bedeli yöntemi terkedilmiş ve aynı eşyanın satış bedeli yöntemine geçilmiştir. Bu yönteme göre gümrük kıymeti belirlenirken, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı ticari düzey ve yaklaşık aynı miktarda, aynı veya yakın bir tarihte Türkiye’ye ihraç amacıyla satılan aynı eşyanın satış bedeli kullanılır. Böyle bir satışın bulunmaması durumunda, farklı ticari düzey ve/veya farklı miktarlardaki aynı eşyanın satış bedeli, bu ticari düzey ve/veya miktar farkları göz önüne alınarak yapılacak düzeltmeden sonra kullanılır.
İthal eşyası ile söz konusu aynı eşya arasında, ithal eşyasının nakliye ve sigorta giderlerinin satış bedeline dahil edildiği durumlarda, mesafe ve nakliyatın türünden doğan ciddi farklılıklar göz önüne alınarak satış bedelinde düzeltme yapılır.
Bu yöntemin uygulanması sırasında aynı eşyaya ilişkin birden fazla satış bedeli tespit edilirse, ithal eşyasının gümrük kıymetini belirlemek üzere bunlardan en düşük olanı kullanılır.
BENZER EŞYANIN SATIŞ BEDELİ YÖNTEMİ
Benzer eşyanın satış bedeli yöntemi, satış bedeli yöntemiyle kıymetin belirlenemediği durumlarda uygulanır. Yani aynı eşyanın satış bedeli yönteminin uygulanabileceği bir satış bulunamamıştır. Bu nedenle benzer eşyanın satış bedeli yöntemine geçilerek kıymeti belirlenecek eşya ile aynı ticari düzey ve yaklaşık aynı miktarda, aynı veya yakın bir yarihte Türkiye’ye ihraç amacıyla satılan benzer eşyanın satış bedeli kullanılır. Bu yöntem uygulanırken de aynı eşyanın satış bedeli yönteminde belirttiğim diğer hususlar dikkate alınır.
Konuya ilişkin aşağıda yer alan yazılarımda, beyan edilen kıymete ilişkin hangi durumlarda şüphe duyulabileceğinden bahsedeceğim.
